दिवे बंद आहेत. खोली शांत आहे. शरीर थकले आहे. तरीही मेंदू बोलत राहतो. बऱ्याच वृद्धांसाठी, विशेषत: 60 आणि त्यापुढील वयाच्या लोकांसाठी, ही पद्धत रात्रीची लढाई बनते. झोप फक्त गायब होत नाही. त्याचे हळूहळू तुकडे होतात. मन संभाषणे पुन्हा खेळू लागते, उद्याच्या कामांचे नियोजन करू लागते किंवा अस्वस्थ मानसिक बडबड करू लागते.“कॉग्निटिव्ह-इफेक्टिव्ह डिसएन्गेजमेंट: 24h रिदम इन निद्रानाश विरुद्ध हेल्दी गुड स्लीपर” या शीर्षकाच्या अभ्यासाने असे का घडते याचा शोध लावला. हे निद्रानाश निद्रानाश असलेल्या लोकांची 24 तासांच्या नियंत्रित कालावधीत निरोगी झोप घेणाऱ्यांशी तुलना करते. त्यात जे आढळले ते एक महत्त्वाचा संकेत देते: काही मेंदू रात्रीच्या वेळी बंद होऊ शकत नाहीत कारण ते भावनिक आणि संज्ञानात्मकदृष्ट्या विचलित होण्यासाठी संघर्ष करतात.
“नॅप्स मेंदूचे कार्य वाढवतात आणि दीर्घ झोपेची सत्रे टाळतात
निद्रानाश म्हणजे फक्त खराब झोप नाही. हे एका मेंदूबद्दल आहे जे जेव्हा शक्ती कमी करते तेव्हा सतर्क राहते.
मेंदूला 24 तासांची लय असते
मानवी मेंदू सर्कॅडियन रिदमवर चालतो. ते दिवसा सतर्कतेने वाढते आणि रात्री बुडते. मनःस्थिती, विचार गती आणि भावनिक स्वर या चक्राचे अनुसरण करतात.नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ जनरल मेडिकल सायन्सेस (एनआयजीएमएस), एनआयएच मधील संशोधन हे स्पष्ट करते की सर्कॅडियन रिदम झोप आणि मेंदूच्या क्रियाकलापांचे नियमन कसे करतात.निरोगी झोपलेल्यांमध्ये, मानसिक क्रियाकलाप दुपारच्या वेळी शिखरावर पोहोचतो आणि पहाटेच्या वेळेस त्याच्या सर्वात कमी बिंदूवर घसरतो. हा ड्रॉप मेंदूला ध्येय-केंद्रित विचारांपासून अलिप्त होऊ देतो. विचारांची रचना कमी होते. मन वाहून जाते. परंतु निद्रानाश असलेल्या लोकांमध्ये, लय सपाट होते.अलीकडील अभ्यासात असे आढळून आले की दोन्ही गटांनी सर्कॅडियन नमुने दर्शविलेले असताना, निद्रानाशांमध्ये 24 तासांमध्ये कमी फरक होता. त्यांचे मेंदू रात्रीच्या वियोगात इतके खोलवर गेले नाहीत. हे असे आहे की मानसिक खंड नॉब पूर्णपणे खाली वळण्यास नकार देतो.
काय आहे संज्ञानात्मक-प्रभावी विच्छेदन ?
संज्ञानात्मक-प्रभावी विच्छेदन म्हणजे मेंदू झोपेच्या आधी विचार आणि भावनिक प्रक्रिया कमी करतो.
निरोगी झोपेत:
- विचारांची रचना कमी होते.
- मानसिक प्रतिमा अधिक स्वप्नासारख्या वाटतात.
- भावनिक तीव्रता मऊ होते.
- विचारांवरील ऐच्छिक नियंत्रण कमी होते.
निद्रानाश मध्ये:
- विचार क्रमिक आणि तार्किक राहतात.
- मन “वास्तविक जग” केंद्रित राहते.
- सतत ध्येय-केंद्रित प्रक्रिया आहे.
- प्रीफ्रंटल प्रदेश अधिक सक्रिय राहू शकतात.
हे निद्रानाश च्या hyperarousal मॉडेल समर्थन. नॅशनल हार्ट, लंग आणि ब्लड इन्स्टिट्यूट (NHLBI) च्या मते, निद्रानाशात रात्रीच्या वेळी अतिक्रियाशील मनाचा समावेश होतो. वाहून जाण्याऐवजी मेंदू व्यवस्थित होत राहतो.
निरोगी झोपणारे कमी नियंत्रित मानसिक क्रियाकलापांकडे वळतात. निद्रानाश संरचित विचार पद्धती राखतात.
अनुक्रमिक विचार: रात्रीचा सापळा
अभ्यासातील एक धक्कादायक निष्कर्ष म्हणजे निद्रानाशांमध्ये रात्रीच्या वेळी उच्च क्रमिक विचारांची उपस्थिती.अनुक्रमिक विचारांची रचना केली जाते. ते टप्प्याटप्प्याने फिरते. तो योजना करतो. ते विश्लेषण करते. अशा प्रकारचा विचार दिवसा उपयुक्त आहे. मध्यरात्री त्रास होतो.निरोगी झोपणारे कमी नियंत्रित मानसिक क्रियाकलापांकडे वळतात. निद्रानाश संरचित विचार पद्धती राखतात. अभ्यासाने असे सुचवले आहे की हे जागृत राहण्यासाठी योगदान देऊ शकते.हा गुणधर्म सारखा फरक जागृततेसाठी इंधन स्रोत म्हणून काम करू शकतो. मन सोडवत राहिलं की झोप दाराबाहेर थांबते.
योग्य बंद केल्याशिवाय मेंदूचे काय होते?
तीव्र निद्रानाश मूड पेक्षा अधिक प्रभावित करते. हे मेंदूचे कार्य कसे बदलते.सेंटर्स फॉर डिसीज कंट्रोल अँड प्रिव्हेंशन (CDC) ने अहवाल दिला आहे की अपुरी झोप गरीब एकाग्रता, मंद प्रतिक्रिया वेळ आणि भावनिक अस्थिरतेशी जोडलेली आहे.
दीर्घकालीन निद्रानाश खालील गोष्टींशी संबंधित आहे:
- दृष्टीदोष मेमरी एकत्रीकरण
- तणाव संप्रेरक पातळी वाढली
- नैराश्य आणि चिंताचा उच्च धोका
- कमी भावनिक नियमन
फंक्शनल ब्रेन इमेजिंग अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की प्रीफ्रंटल कॉर्टेक्स, नियोजन आणि तर्क करण्यासाठी जबाबदार, रात्री निद्रानाशांमध्ये अधिक सक्रिय राहू शकते.झोप निष्क्रिय नाही. हे जैविक पुनर्संचयित आहे. जेव्हा तो रीसेट कमकुवत होतो, तेव्हा मेंदू किंमत देतो.
मेंदू सतर्क का राहतो?
अनेक घटक रात्रीच्या वेळी सतर्कता वाढवू शकतात:सपाट सर्कॅडियन मोठेपणाया अभ्यासात असे आढळून आले आहे की निद्रानाशांच्या मानसिक स्थितीत २४ तासांचा फरक आहे. रात्रीची डुबकी कमकुवत होती.भावनिक वहनस्ट्रेस हॉर्मोन्स उंचावलेले राहतात. शरीर सुरक्षिततेचे संकेत देण्यात अपयशी ठरते.सशर्त जागरणरात्रीची कमी झोपेमुळे मेंदूला अंथरुणाला सतर्कतेशी जोडण्यासाठी प्रशिक्षण दिले जाते.वय-संबंधित लय बदलतेवयानुसार सर्कॅडियन लय कमकुवत होतात, ज्यामुळे अभ्यास गटाने, सरासरी 60 च्या दशकाच्या मध्यभागी, हे नमुने का दाखवले हे स्पष्ट होऊ शकते.
काही लोकांमध्ये सर्कॅडियन लय अधिक मजबूत असू शकते. इतरांमध्ये संज्ञानात्मक गुणधर्म असू शकतात जे विचारांना क्रमिक ठेवतात.
मेंदूला बंद करण्यास प्रशिक्षित केले जाऊ शकते का?
होय, आणि इथेच अभ्यास आशा देतो.हे सूचित करते की सर्कॅडियन लय मजबूत करणे आणि अनुक्रमिक विचार सुधारणे मदत करू शकते.पुरावा-आधारित धोरणांमध्ये हे समाविष्ट आहे:
- सर्कॅडियन लय मजबूत करा
- जागृत झाल्यानंतर एक तासाच्या आत सकाळचा सूर्यप्रकाश.
- अगदी आठवड्याच्या शेवटी झोपण्याच्या आणि उठण्याच्या वेळा निश्चित करा.
- रात्री तेजस्वी प्रकाश टाळणे.
नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑन एजिंग (एनआयए) नोंदवते की सातत्यपूर्ण वेळापत्रक वृद्ध प्रौढांमध्ये झोप सुधारते.
रात्री अनुक्रमिक विचार कमी करा
निद्रानाशासाठी संज्ञानात्मक वर्तणूक थेरपी (CBT-I), सुवर्ण मानक उपचार.
- नियोजित “चिंतेची वेळ” संध्याकाळी लवकर.
- नियोजन विचारांना बाहेर काढण्यासाठी झोपण्यापूर्वी जर्नलिंग.
- CBT-I ची शिफारस प्रमुख आरोग्य संस्थांनी केली आहे कारण ते थेट हायपरराउसल पॅटर्नला लक्ष्य करते.
भावनिक डाउन-रेग्युलेशन प्रशिक्षित करा
- मंद श्वासोच्छवासाचे व्यायाम.
- शरीरावर आधारित विश्रांती तंत्र.
- मार्गदर्शित प्रतिमा जी विचारांची पद्धत संरचित ते व्हिज्युअलमध्ये बदलते.
झोपेची सक्ती करणे हे ध्येय नाही. हे मेंदूला जाण्यास मदत करण्यासाठी आहे.अभ्यासात असे दिसून आले आहे की निद्रानाश प्रत्येकासाठी एकसारखा नसतो. काही लोकांमध्ये सर्कॅडियन लय अधिक मजबूत असू शकते. इतरांमध्ये संज्ञानात्मक गुणधर्म असू शकतात जे विचारांना क्रमिक ठेवतात.












