डॉक्टर वजन कमी करण्याच्या इंजेक्टेबलसह स्वत: ची औषधोपचार करण्याविरुद्ध चेतावणी देतात

पुणे: मधुमेह मेल्तिसची जागतिक राजधानी म्हणून भारताने आपले स्थान मजबूत केल्यामुळे, GLP-1 (ग्लूकागन-समान पेप्टाइड-1) रिसेप्टर ऍगोनिस्टचे आगमन – इंजेक्शन करण्यायोग्य औषधांचा एक वर्ग – लाखो लोकांसाठी एक प्रगती म्हणून स्वागत केले गेले आहे.GLP-1 हा शरीरातील एक नैसर्गिक संप्रेरक आहे जो भूक आणि रक्तातील साखरेचे नियमन करण्यास मदत करतो आणि या औषधांच्या परिणामकारकतेमुळे, विशेषत: वजन नियंत्रित करण्यासाठी, या औषधांना अभूतपूर्व मागणी वाढली आहे. तथापि, 4 मार्च रोजी जागतिक लठ्ठपणा दिनाच्या पार्श्वभूमीवर, वैद्यकीय तज्ञांनी कठोर नियमांची मागणी केली आहे, असा इशारा दिला आहे की जलद वजन कमी होण्याच्या आश्वासनामुळे वारंवार वजन कमी होण्याचा धोका असतो.मागणीतील वाढीमुळे जेनेरिक पर्यायांची लाट निर्माण झाली आहे. संभाव्य गैरवर्तनाला आळा घालण्यासाठी, सेंट्रल ड्रग्ज स्टँडर्ड कंट्रोल ऑर्गनायझेशन (CDSCO) विषय तज्ञ समिती (SEC) ने यावर्षी जानेवारीमध्ये एक आदेश जारी केला, ज्यामध्ये स्पष्टपणे सांगितले की ही इंजेक्शने फक्त नोंदणीकृत एंडोक्राइनोलॉजिस्टद्वारेच लिहून दिली जावीत.डॉ. रीमा काशिवा, नोबल हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटर, पुणे येथील सेंटर ऑफ एक्सलन्स फॉर डायबिटीज अँड ओबेसिटी, यांनी यावर भर दिला की सेमॅग्लुटाइड सारख्या औषधांचे फायदे जोखमींपेक्षा कितीतरी पटीने जास्त असतात परंतु ते फक्त विवेकबुद्धीने वापरले जातात.डॉक्टर काशिवा म्हणाले, “बहुतेक रूग्ण ज्यांना हॉस्पिटलमध्ये दाखल करावे लागेल इतके गंभीर दुष्परिणाम होतात ते असे आहेत ज्यांनी वैद्यकीय पर्यवेक्षणाशिवाय औषधे घेतली आहेत.” “सेमॅग्लुटाइड हे फक्त प्रमाणित बॅरिएट्रिक फिजिशियन आणि एंडोक्राइनोलॉजिस्ट यांनीच लिहून दिले पाहिजे. WHO ने ते सुरक्षित घोषित केले असले तरी, रक्तातील साखरेची झपाट्याने कमी होणे काळजीपूर्वक व्यवस्थापित करणे आवश्यक आहे. अधिक बायोसिमिलर बाजारात येण्यापूर्वी आम्हाला मजबूत नियामक मार्गदर्शक तत्त्वांची आवश्यकता आहे.“कॉस्मेटिक हेतूंसाठी अनौपचारिक माध्यमांद्वारे ही औषधे सोर्स करणाऱ्या व्यक्तींबद्दल डॉक्टर विशेषतः चिंतित आहेत.आशियाई रुग्णालयातील एंडोक्राइनोलॉजीचे वरिष्ठ सल्लागार डॉ. संदीप खरब यांनी चेतावणी दिली की गैरवापर हे सार्वजनिक आरोग्य संकट बनत आहे. “आम्ही लोक चयापचय परिणाम समजून न घेता स्वत: ची डोस समायोजित करताना किंवा सौंदर्यात्मक वजन कमी करण्यासाठी ही औषधे वापरताना पाहत आहोत,” तो म्हणाला. “अशा पद्धतींमुळे इलेक्ट्रोलाइट असंतुलन, पित्ताशयाची समस्या आणि स्वादुपिंडाचा दाह होऊ शकतो. हे द्रुत निराकरणे नाहीत; ते एका व्यापक क्लिनिकल योजनेचा भाग आहेत ज्यात आहार, क्रियाकलाप आणि नियमित निरीक्षण समाविष्ट आहे.“आकाश हेल्थकेअरच्या अंतर्गत औषध विभागाचे प्रमुख डॉ. राकेश पंडित म्हणाले की, ही औषधे एक महत्त्वाची प्रगती दर्शवत असली तरी ती प्रभावी प्रिस्क्रिप्शन औषधे आहेत, जीवनशैली पूरक नाहीत. “थेरपी सुरू करण्यापूर्वी यकृत, मूत्रपिंड आणि स्वादुपिंडाच्या आरोग्यासह सर्वसमावेशक चयापचय मूल्यमापन अनिवार्य आहे. अयोग्य वापरामुळे सतत मळमळ, निर्जलीकरण आणि क्वचित प्रसंगी, व्हिज्युअल गडबड होऊ शकते,” डॉ पंडित पुढे म्हणाले.चेतावणी असूनही, वैद्यकीय समुदायाने हे मान्य केले आहे की GLP-1 औषधांच्या लोकप्रियतेमुळे वजन बदलण्यात मदत झाली आहे.अपोलो क्लिनिकचे वरिष्ठ जनरल फिजिशियन आणि डायबेटोलॉजिस्ट डॉ मुकेश बुधवानी म्हणाले, “या इंजेक्शन्समधील स्वारस्य दर्शविते की लोकांना शेवटी लठ्ठपणाची जाणीव होत आहे हे केवळ इच्छाशक्तीचे अपयश नाही.” “आनुवंशिकता, संप्रेरक आणि चयापचय यांचा प्रभाव असलेली ही एक जुनाट, पुन्हा उद्भवणारी वैद्यकीय स्थिती आहे. योग्य रुग्णासाठी, सेमॅग्लुटाइड आणि टिर्झेपॅटाइड हृदयाचे आरोग्य, फॅटी यकृत आणि रक्तदाब सुधारू शकतात. तथापि, वैद्यकीय गरज आणि कॉस्मेटिक ट्रेंडमधील फरक राखला गेला पाहिजे.” डॉ बुधवानी पुढे म्हणाले.भारतातील अग्रगण्य चिकित्सकांमधील एकमत स्पष्ट आहे: मधुमेह आणि लठ्ठपणाच्या दुहेरी महामारींविरुद्धच्या लढ्यात GLP-1 थेरपी हे एक शक्तिशाली साधन असले तरी, त्यांनी व्यावसायिक वैद्यकीय तपासणीच्या स्केलपेलखाली राहणे आवश्यक आहे.